Na 96 jaar opgravingen vinden archeologen eindelijk het ontbrekende stuk van een mythisch standbeeld

In 1930 ontdekte de Duitse archeoloog Günther Roeder al de onderste helft. In maart 2024 maakten Egyptische en Amerikaanse onderzoekers bekend dat ook het bovenstuk is gevonden. De grote vraag is nu: durven ze beide delen samen te voegen – en wat leert die hereniging ons over de grandeur van het oude Egypte?

Lang verborgen in de woestijn: de vondst van 1930

In 1930 deed Günther Roeder in El Ashmunein een spectaculaire ontdekking: het onderstuk van een reusachtig granieten beeld van Ramses II. Deze farao regeerde 66 jaar in de 13e eeuw v.Chr. en wordt gezien als een van de machtigste heersers van de oudheid. El Ashmunein, in de klassieke oudheid bekend als Hermopolis Magna, was destijds een belangrijk religieus en cultureel centrum.

Het gevonden fragment maakte indruk door zijn grootte en afwerking, maar het belangrijkste deel – het bovenstuk met hoofd en borst – ontbrak. Jarenlang werd er gezocht, vaak met hoopvolle aanwijzingen, maar zonder succes. Pas nu blijkt dat het antwoord dichterbij lag dan gedacht.

Een historische doorbraak in 2024

In maart 2024 kwam het nieuws naar buiten: een Egyptisch-Amerikaans team had tijdens opgravingen in El Ashmunein het bovenstuk gevonden, precies 96 jaar na Roeders ontdekking. Het fragment bleek verrassend goed bewaard. Het toont het gezicht en de borst van Ramses II, met scherpe details en indrukwekkende proporties. Onder leiding van Basem Gehad en Yvona Trnka-Amrhein werd het beeld zorgvuldig blootgelegd en gestabiliseerd.

De afwerking laat de klasse van het Nieuwe Rijk zien. De strakke lijnen van de kroon, de kalme glimlach en de zorgvuldig uitgehakte hiërogliefen wijzen op de hoogste standaarden aan het hof van Ramses. Het bevestigt dat deze kolos uit de koninklijke werkplaatsen afkomstig is.

Een race tegen de tijd: behoud onder druk van de Nijl

De nabijheid van de Nijl vormt een grote uitdaging. Het stijgende grondwater tast de steen aan en vergroot bestaande scheuren. “De grondwaterstand is een constante bedreiging,” waarschuwt Trnka-Amrhein. Ook zoutkristallen, die ontstaan bij verdamping, kunnen de oppervlakken langzaam openbreken.

Om het beeld te beschermen, zetten conservatoren zowel korte- als langetermijnmaatregelen in: drainage, vochtmonitoring en gecontroleerd drogen. Met 3D-scans wordt ieder detail vastgelegd, zodat restauraties later gecontroleerd en eventueel teruggedraaid kunnen worden. Zo bouwen onderzoekers een volledig dossier op dat het behoud veilig moet stellen.

Grootse plannen voor hereniging

Nu beide delen gevonden zijn, richten de inspanningen zich op de hereniging. Restauratoren bereiden plannen voor om de boven- en onderhelft veilig samen te voegen. De uitdagingen zijn groot: het gewicht, het transport en het precies aansluiten van oude breukranden. Toch overheerst optimisme. “Een volledig beeld van Ramses II op deze schaal geeft ons een ongekend venster op de macht en kunst van het oude Egypte,” aldus Gehad.

Een herenigd beeld betekent meer dan spektakel. Het geeft context: houding, inscripties en maatvoering worden pas duidelijk in hun geheel. Bovendien kan het de positie van El Ashmunein versterken, zowel als onderzoeksplek als toeristische trekpleister.

Mogelijke stappen zijn al in kaart gebracht:

• stabilisatie en zoutreductie van beide delen;
• een proefpassing met tijdelijke bevestiging en monitoring;
• een definitieve assemblage met omkeerbare materialen en een transparant ondersteuningssysteem.

Waar het beeld straks te zien zal zijn, staat nog open. Ter plekke, voor maximale historische beleving, of in een museum met betere klimaatbeheersing? Welke keuze ook gemaakt wordt: de hereniging belooft een uniek kijkje in de ambities en het vakmanschap van het Egyptische hof onder Ramses II.