Schrikken: statiegeld wordt volgend jaar mogelijk peperduur

Het is hommeles in supermarktland. Terwijl jij waarschijnlijk al blij bent als de flessenautomaat een keer niet in storing staat, wordt er achter de schermen een ware oorlog uitgevochten. De inzet? Het bedrag dat jij betaalt (en terugkrijgt) voor je flesjes of blikjes.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) is er namelijk klaar mee. We leveren met z'n allen veel te weinig in. De harde afspraak was dat 90 procent van de plastic flessen gerecycled zou worden, maar we blijven hangen op een magere 77 procent. De inspectie haalt daarom de grove middelen uit de kast en eist harde actie per 1 januari. Luisteren de producenten niet? Dan volgen er dwangsommen die kunnen oplopen tot 21 miljoen euro.

Verdubbeling van de prijs

Het plan dat nu op tafel ligt, ga je direct merken aan de kassa. De inspectie wil dat het statiegeld op kleine flesjes omhooggaat van 15 naar 30 cent. Voor grote flessen zou het bedrag stijgen naar minstens 40 cent.

Dat heeft twee kanten. Aan de ene kant wordt je boodschappenkarretje in één klap duurder bij het afrekenen. Aan de andere kant wordt dat ritje naar de automaat een stuk lucratiever. Voor een volle zak die nu 3 euro waard is, vang je in het nieuwe scenario 6 euro. Een andere optie die besproken wordt is een 'inleverbonus', waarbij de aanschafprijs gelijk blijft, maar je 15 cent extra krijgt als beloning voor de moeite.

Bedrijven zijn woest

De organisatie die over de inzameling gaat, Verpact (de supermarkten en frisdrankmakers), is briesend naar de Raad van State gestapt. Zij geloven er niets van dat een hoger bedrag de oplossing is. Ze zijn bang voor chaos, verwarring bij de consument en taferelen waarbij mensen openbare prullenbakken openbreken op jacht naar statiegeld.

De bedrijven zetten liever in op meer inleverpunten, want laten we eerlijk zijn: de huidige automaten kunnen de stroom nu al nauwelijks aan. Ze vinden de dwangsommen onredelijk en willen dat de rechter op de pauzeknop drukt.

Rijk rekenen?

De vraag die nu bij veel mensen opkomt: moet ik mijn schuur volstouwen met lege flessen en wachten tot januari? Het klinkt als slapend rijk worden, maar de kans is groot dat de bedrijven dit dichttimmeren.

Als het statiegeld officieel omhoog gaat, werken fabrikanten vaak met nieuwe streepjescodes. De automaat ziet dan precies dat jij je flesje nog in 2024 hebt gekocht (voor 15 cent) en geeft je dus ook gewoon 15 cent terug. Alleen als de rechter besluit dat er een 'bonus' moet komen bovenop de oude prijs, zou bewaren lonen. Het blijft dus een gok.

Waar blijft ons geld?

Er is nog een pijnlijke reden waarom de inspectie zo fel is. Doordat wij niet alles inleveren, blijft er enorm veel geld 'hangen'. Sinds de invoering in 2021 is er voor ruim een half miljard euro aan statiegeld niet geclaimd.

Dat is geld dat jij wel hebt betaald bij de kassa, maar nooit hebt teruggekregen. Dat bedrag vloeit nu terug naar de industrie om het systeem te bekostigen. De inspectie vindt dat de prikkel voor de industrie om het systeem te verbeteren daardoor ontbreekt; ze verdienen immers aan elke fles die jij in de bosjes gooit. Op 4 december doet de rechter uitspraak. Dan weten we wie deze oorlog wint: de inspectie of de supermarktlobby.