Nieuw onderzoek toont bizar gedrag: deze mieren vragen letterlijk om hun eigen doodvonnis als ze ziek zijn

Geen ziektewet maar de doodstraf

Als wij ons niet lekker voelen, duiken we onder een dekentje en bellen we ons werk af. We verwachten soep, medelijden en een paar dagen rust. In de wereld van de Lasius neglectus gaat het er net even anders aan toe. Deze mierensoort neemt gezondheidszorg extreem serieus, maar op een manier die voor ons mensen totaal onbegrijpelijk is.

Wetenschappers wisten al dat mieren aan quarantaine doen en zelfs gewonde ledematen van collega's amputeren om levens te redden. Maar uit een nieuw onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications, blijkt dat ze nog veel radicaler zijn. Ze zijn namelijk dodelijk eerlijk over hun gezondheid. Als een jonge mier (een pop) ziek wordt, probeert hij dat niet te verbergen. Integendeel: hij zet een alarmsysteem aan dat zijn eigen einde betekent.

Leven in een megastad

Om dit gedrag te begrijpen, moet je weten hoe deze beestjes leven. De Lasius neglectus is een invasieve soort die oorspronkelijk uit Azië komt, maar inmiddels ook in Europa en Nederland rondkruipt. Ze bouwen geen schattige kleine hoopjes, maar gigantische superkolonies.

In zo'n nest wonen soms wel 35.000 koninginnen en tot wel 100 miljoen werksters op een kluitje. Het is vergelijkbaar met een overvolle metropool. In zo'n omgeving is een besmettelijke ziekte geen griepje, maar een potentiële apocalyps die de hele bevolking kan uitroeien. Hygiëne is dus geen luxe, maar bittere noodzaak. Onderzoekers van het Oostenrijkse ISTA wilden weten hoe ze die veiligheid bewaken en deden een luguber experiment met schimmelinfecties.

Het dodelijke signaal

De onderzoekers infecteerden enkele mierenpoppen met een dodelijke schimmel. Wat er vervolgens gebeurde, verbaasde iedereen. De zieke poppen begonnen een specifieke geur te verspreiden. Het was geen geur van rotting, maar een actief chemisch signaal. Een soort stil alarm dat tegen de volwassen werksters zegt: "Ik ben gevaarlijk, doe er wat aan."

De reactie van de verpleegsters in het nest is nietsontziend. Ze proberen de zieke baby niet te genezen met liefde of medicijnen. Zodra ze het signaal ruiken, sleuren ze de pop uit zijn beschermende cocon. Ze maken kleine snedes in het lichaam van de zieke en injecteren vervolgens hun eigen mierenzuur in de wonden.

Een noodzakelijk offer

Dit klinkt als een martelscène uit een horrorfilm, maar het is pure overlevingsstrategie. Het mierenzuur werkt als een extreem krachtig ontsmettingsmiddel dat de schimmel direct doodt. Het nadeel is alleen dat de patiënt het ook niet overleeft. De pop sterft door de behandeling, maar de infectie wordt in de kiem gesmoord.

Het bizarre is dat de pop dit weet. Door het signaal af te geven, kiest het diertje bewust voor zijn eigen dood om de rest te redden. Omdat mieren in een kolonie nauw familie van elkaar zijn en veel genen delen, is dit de ultieme daad van altruïsme. Eén dode is tragisch, maar honderd miljoen doden is het einde van de lijn. Het is de hardste, maar meest effectieve vorm van gezondheidszorg die je ooit zult zien.